22. Tagung des Arbeitskreises deutscher und polnischer KunsthistorikerInnen und Denkmalpflegerinnen / 22. Konferencja Grupy Roboczej Polskich i Niemieckich Historyków Sztuki i Konserwatorów

Die Künste in Zeiten politischer Zäsuren und gesellschaftlicher Transformation. Agens, Arena, Projektionsraum / Sztuka w czasach politycznych cezur i spolecznych transformacji. Agens, arena, przestrzen projekcji

24.-28. September 2014 / 24-28 wrzesnia 2014, Berlin

CfP (Deadline: 15. Februar 2014)
[CfP w jezyku polskim zob. ponizej]

Die Geschichte Ostmitteleuropas mit den Regionen des gemeinsamen deutsch-polnischen Kulturerbes, die das Interessengebiet des Arbeitskreises deutscher und polnischer KunsthistorikerInnen und DenkmalpflegerInnen bilden, ist in besonderer Weise von politischen Zäsuren und damit einhergehenden gesellschaftlichen Veränderungen gekennzeichnet. Begreift man die Künste als ein mit gesellschaftlichen Dynamiken untrennbar verflochtenes Phänomen, so müssen auch sie zu derlei Umbrüchen in ein Verhältnis gesetzt werden. So wie die gesellschaftlichen und kulturellen Prozesse, welche durch politische Zäsuren in Gang gesetzt werden, sich in ihrer Ausrichtung, ihrer Intensität, ihrer Dynamik und ihren sozialen Trägern differenzieren, so gehen wir davon aus, dass auch das Verhältnis zwischen Kunst und gesellschaftlichem Umbruch kein eindimensionales ist: dass vielmehr die Künste und ihre Akteure verschiedene Rollen einnehmen und dabei sehr unterschiedlichen Bedürfnissen entsprechen konnten: sei es etwa, dass die Künste sich offensiv in den Prozess des gesellschaftlichen Wandels integrierten, gar eine führende Rolle beanspruchten, sei es dass sie als Werte konservierendes Medium begriffen wurden und einer regressiven Identifikation dienten, sei es dass sie von den verschiedenen in den Umbruch involvierten Gruppen als Projektionsfläche und/oder als Instrument zur Visualisierung und Durchsetzung politischer, sozialer oder wirtschaftlicher Interessen und Ziele genutzt wurden.

In der Tagung wollen wir daher fragen, welche unterschiedlichen Aufgaben die Künste in Zeiten gesellschaftlicher Transformation erfüllten bzw. welche ihnen zugewiesen wurden, inwiefern und in welcher Weise sie Relevanz und Wirksamkeit in den Transformationsprozessen erlangten und – umgekehrt – inwiefern und wie forcierte gesellschaftliche Veränderungen Rückwirkungen auf künstlerische Reflexionsprozesse und Entwicklungen hatten bzw. haben. Ausgehend von einem flexiblen Verständnis des Kunstbegriffes, das vom Mittelalter bis in die Gegenwart und über die klassischen Kunstgattungen hinaus bis in die visuelle Kultur hinein reicht, eröffnen sich vielfältige Perspektiven auf die Fragestellung, die wir für die Tagung zu folgenden Themenbereichen bündeln wollen:

Objekte: Wie schlagen sich soziale und kulturelle Umbruchprozesse in der physischen Erscheinung, im praktischen Umgang und in Deutungen von Objekten nieder und auf welche Weise manifestiert sich hierin die Bewertung von Qualität und Zielrichtung des Umbruchs?

Orte: Mit welchen Mitteln wurden und werden im Zuge gesellschaftlicher Umbrüche räumliche Bezüge verändert, neu gestaltet, in ihren Dimensionen und auf ihren unterschiedlichen Bedeutungsebenen neu bestimmt? Wie spiegelt sich hierin das durch den Umbruch veränderte gesellschaftliche Gefüge?

Akteure: Mit welchen (individuellen und kollektiven) Handlungsperspektiven und -optionen verändern sich im Ergebnis politischer Zäsuren und gesellschaftlicher Umbrüche die Beziehungen der „dramatis personae“ innerhalb des Kunstfeldes und damit auch die Verschränkung des Kunstfeldes mit anderen Feldern? Welche Konfliktkonstellationen bilden sich dabei aus?

Kunstsystem: Wo lassen sich (konzeptionelle und praktische) Veränderungen im jeweils vorherrschenden Kunstsystem beobachten, etwa in Form von Konjunkturen einzelner Kunstgattungen, Bautypen usw. oder formaler Präferenzen, die ihren mittelbaren oder unmittelbaren Impuls aus den politischen und gesellschaftlichen Umbrüchen erhielten? Wo und wie artikulierten sich Umbruchsituationen in der Theoriebildung?

Der historische Rahmen vom Mittelalter bis in die Gegenwart ist bewusst breit gefasst. Er soll einen synchronen wie auch diachronen Vergleich ermöglichen, der zeigen kann, ob Strukturen hervortreten, die das Agieren der Künste in politischen Zäsuren bzw. gesellschaftlichen Transformationsprozessen grundlegend charakterisieren, oder ob sich das Verhältnis in jeder (territorialen, kulturellen, historisch-epochalen) Konstellation neu formiert. Daher wird von Fall zu Fall der Betrachtungsraum über die engere Region des gemeinsamen deutsch-polnischen Kulturerbes hinaus zu erweitern sein.

Die 22. Tagung des Arbeitskreises wird ausgerichtet vom Lehrstuhl für die Kunstgeschichte Osteuropas der Humboldt-Universität zu Berlin und der Juniorprofessur für die Kunstgeschichte Ostmitteleuropas mit dem Schwerpunkt Regionen des gemeinsamen Kulturerbes am Institut für Kunstwissenschaft und Historische Urbanistik der Technischen Universität Berlin.

Konferenzsprachen sind Deutsch und Englisch. Die Veranstalter werden sich um eine finanzielle Förderung für Übersetzungen von anderssprachigen Beiträgen in die Konferenzsprachen bemühen. Für Beiträge zum Tagungsthema stehen 20 Minuten Redezeit zur Verfügung.
Neben den Beiträgen zum Tagungsthema bietet die Informationsbörse die Möglichkeit, in einem 10-minütigen Beitrag Forschungsprojekte vorzustellen, die sich in einem engeren Sinne mit Themen des gemeinsamen Kulturerbes beschäftigen. Vorschläge sowohl für Beiträge zum Tagungsthema wie auch für die Informationsbörse bitten wir in Form eines Exposés von ca. 2000 Zeichen in deutscher, englischer oder polnischer Sprache einzureichen. Zuzüglich hierzu bitten wir um knappe Angaben zur vorschlagenden Person (gegenwärtige Tätigkeit, Email und Postadresse).

Bitte senden Sie Ihre Vorschläge bis zum 15. Februar 2014 an die drei Organisatorinnen:

katja.bernhardtculture.hu-berlin.de
aleksandra.lipinskatu-berlin.de
michaela.marekculture.hu-berlin.de

CfP (termin nadsylania zgloszen: 15 lutego 2014)

Historia Europy Srodkowo-wschodniej, w tym regionów niemiecko-polskiego wspólnego dziedzictwa kulturowego, które stanowia obszar zainteresowania Grupy Roboczej Polskich i Niemieckich Historyków Sztuki i Konserwatorów, jest w szczególny sposób naznaczona cezurami politycznymi oraz towarzyszacymi im przemianami spolecznymi. Jesli pojmujemy sztuke jako zjawisko nierozerwalnie zwiazane z procesami spolecznymi, wówczas musi ona pozostawac w pewnym stosunku do tego rodzaju przelomów. Podobnie jak procesy spoleczne i kulturalne, uruchamiane przez cezury polityczne, róznicuja sie w zaleznosci od ich kierunku, intensywnosci, dynamiki oraz nosników spolecznych, tak tez stosunek miedzy sztuka a przelomem spolecznym nie jest jednowymiarowy. Sztuka i jej aktorzy, odgrywajac rózne role, moga odpowiadac na bardzo zróznicowane potrzeby: na przyklad wówczas, gdy sztuka ofensywnie wlacza sie w proces przemian spolecznych, nie domaga sie wiodacej roli w tym zakresie, utrwala wartosci i sluzy identyfikacji regresywnej lub tez zostaje wykorzystana przez rózne grupy zaangazowane w przemiany jako przestrzen projekcji lub/i instrument wizualizacji oraz realizacji interesów politycznych, spolecznych lub gospodarczych.

W ramach konferencji chcemy postawic nastepujace pytania: jakie róznorodne zadania pelni sztuka w czasach spolecznych transformacji lub tez, jakie zadania sa jej wyznaczane; w jakim stopniu i w jaki sposób sztuka zyskuje w procesach transformacji na znaczeniu i zwieksza swój wplyw oraz – odwrotnie – na ile i jak zmiany spoleczne oddzialywaly i nadal oddzialuja na procesy refleksji artystycznej i rozwój sztuk. Jesli przyjmiemy za punkt wyjscia szerokie pojecie sztuki, obejmujace zjawiska od sredniowiecza do wspólczesnosci oraz zarówno klasyczne gatunki artystyczne jak i sztuki wizualne, wówczas otwieraja sie wielorakie perspektywy i nasuwaja róznorodne pytania, które pogrupowac mozna w nastepujace obszary:

Obiekty: Jak procesy zmian spolecznych i kulturalnych odzwierciedlaja sie w fizycznej postaci obiektów, praktycznym obchodzeniu sie z nimi oraz w znaczeniach im przypisywanych oraz, w jaki sposób manifestuje sie w nich ocena jakosci i kierunku przelomu?

Miejsca: Jakimi srodkami byly i sa w trakcie przelomów spolecznych zmieniane lub na nowo ksztaltowane stosunki przestrzenne, w ich róznych wymiarach i plaszczyznach znaczeniowych? Jak odzwierciedla sie w nich transformacja struktur spolecznych spowodowana przez przemiany?

Aktorzy: W wyniku jakich (indywidualnych i zbiorowych) dzialan spowodowanych przez polityczne cezury i spoleczne przelomy zmieniaja sie stosunki miedzy „dramatis personae“ w obszarze sztuki oraz dochodzi do interakcji miedzy dziedzina sztuki a innymi obszarami? Jakie konflikty rodzi taka sytuacja?

System sztuki: Gdzie - w stosunku do wczesniejszego systemu sztuki - mozna dostrzec zmiany (koncepcyjne i praktyczne) uwidaczniajace sie np. w formie koniunktur poszczególnych gatunków, typów architektonicznych itp., czy tez preferencji formalnych spowodowanych posrednio lub bezposrednio przez impuls w postaci przemian politycznych lub spolecznych? Gdzie i jak artykulowane sa sytuacje przelomu w teorii sztuki?

Ramy historyczne od sredniowiecza do wspólczesnosci zostaly celowo tak szeroko zakrojone, aby umozliwic zarówno synchroniczne jak i diachroniczne porównania, pozwalajace stwierdzic czy istnieja okreslone struktury wlasciwe dzialaniom w zakresie sztuki w momencie politycznych cezur i procesów spolecznych transformacji, czy tez stosunek ten ksztaltuje sie kazdorazowo w konkretnej konstelacji (terytorialnej, kulturalnej, historyczno-epokowej). Dlatego tez w pewnych przypadkach konieczne bedzie rozszerzenie perspektywy o obszary wykraczajace poza regiony wspólnego niemiecko-polskiego dziedzictwa kultowego.

22. Konferencja Grupy Roboczej Polskich i Niemieckich Historyków Sztuki i Konserwatorów bedzie organizowana przez Katedre Historii Sztuki Europy Wschodniej Uniwersytetu Humboldta w Berlinie oraz Juniorprofesure Historii Sztuki Europy Srodkowo-wschodniej ze szczególnym uwzglednieniem regionów wspólnego dziedzictwa kulturowego w Instytucie Wiedzy o Sztuce i Urbanistyki Historycznej Uniwersytetu Technicznego w Berlinie.

Jezykami konferencyjnymi sa niemiecki i angielski. Organizatorzy beda ubiegac sie o dofinansowanie tlumaczen wystapien w innych jezykach. Na referaty przeznaczone jest 20 min. Prócz referatów odnoszacych sie do tematu konferencji istnieje mozliwosc zgloszenia udzialu w gieldzie informacyjnej, w ramach której mozliwa bedzie 10-minutowa prezentacja projektów badawczych wiazacych sie z tematyka wspólnego dziedzictwa. Propozycje referatów i komunikatów, w rozmiarze ok. 2000 znaków, prosimy nadsylac w jezyku niemieckim, angielskim lub polskim wraz z krótka informacja na temat aktualnej dzialalnosci autora, adresem mailowym i pocztowym.

Prosimy o nadsylanie propozycji do 15 lutego 2014 do trzech organizatorek:

katja.bernhardtculture.hu-berlin.de
aleksandra.lipinskatu-berlin.de
michaela.marekculture.hu-berlin.de